Wybór Rabki, przez prof. dr Macieja Jakubowskiego, na umiejscowienie w niej lecznicy dla dzieci nie był przypadkowy, gdyż od lat osiągano tutaj korzystne wyniki leczenia chorób „skrofulicznych” oraz różnych chorób układu oddechowego.

W pierwszym znanym sprawozdaniu Dr J. Kopernickiego z r. 1873 znajdujemy dane, że spośród 203 chorych 129 osób „młodszego wieku, a przeważnie dzieci” leczyło się w Rabce z powodu „skrofuliczności ogólnej”, „obrzmienia gruczołów limfatycznych w znaczniejszym stopniu”, „owrzodzeń przetokowych gruczołów limfatycznych”, „skrofulicznych cierpień kości”, „zapaleń chronicznych z owrzodzeniem błony śluzowej nosa i przewodu słuchowego” oraz z powodu „chronicznego zapalenia powiek i rogówki”. Otwarta w dniu 3 czerwca 1887 r. w Rabce lecznica dla dzieci „skrofulicznych” jest pierwszym w Polsce a trzecim w Europie, zakładem leczenia gruźlicy u dzieci. Wcześniejsze zakłady tego typu dla dzieci powstają w Anglii i Austrii: od 1796 roku w Margate (Anglia) nad wybrzeżem morskim leczyły się dzieci ze zmianami w kościach, a w r. 1851 w Badenie pod Wiedniem prof. Mauthner zakłada letnią kolonię leczniczą, do której wysyłano dzieci zołzowate ze szpitala św. Anny w Wiedniu. Uzdrowiska dla dzieci gruźliczych w Francji powstają dopiero w r. 1880 w Ormesson (dr Derecq) I w kilka lat później w Viiliers sur Marne (dr Petit). Powodzenie tych lecznic jest olbrzymie, tak że Heubner podaje, iż biuro przyjęć w Paryżu „przekształciło się w ambulatorium dla gruźlicowych” (cyt. Za Z. Prechnerern).

Początki w lecznictwie rabczańskim były bardzo trudne, dysponowało ono udostępnionymi przez ówczesnego właściciela zdroju Juliana Zubrzyckiego 4 pokojami z kuchenk a cała działalność oparta była na darowiznach. Ileż podziwu i szacunku dla tego pierwsze „ftyzjopediatry” i jego współpracowników i (pierwsi lekarze sanatoryjni — dr Franciszek Głuchowski i dr Otokar Lang) wyrazić mogą dzisiaj organizatorzy walki z gruźlicą, korzy stający z pomocy i możliwości socjalistyczne Służby Zdrowia po zapoznaniu się z trudnościami pierwszej placówki przeciwgruźlicze Dla ilustracji podajemy niektóre dane z roku 1892: „… Pani Zubrzycka, właścicielka Rabki, wywiązując się z przyrzeczenia ś.p. męża Juliana Zubrzyckiego, oddała jak poprzednio na cały sezon kąpielowy jedną łazienkę, polecając w niej przyrządzać codziennie, bezpłatnie dla dzieci, 12 kąpieli słonych. Nadto ofiarowała 6 sągów drzewa opałowego, furę słomy do sienników, dla krówki zakładowej wolne miejsce w stajni na folwarku i paszę przez lato z bydełkiem dworskim. Wreszcie 4 kg bryndzy... Pani Zduniowa, właścicielka ze Skawy, przysłała furę siana, 4 fury drzewa do ogrodzenia płotów, 3 krokwy do naprawy budynków i 1 kg masła... Ks. kanonik Twardowski z Rabki 4 kg masła, 2 sery, pół korca ziemniaków, w każdym tygodniu nieco jarzyn ogrodowych, a spuściwszy staw na plebanii, przysłał dla dzieci 8 sztuk ryb... Niektórzy z gości kąpielowych w Rabce bawiących złożyli w ofierze drobne przedmioty, jako to: sukienki dla dzieci, ciastka, pierniki itp.”

Prof. Jakubowski zakładając lecznicę w Rabce, ściśle wiąże jej losy z Kliniką Pediatryczną w Krakowie i od samego początku jej istnienia dąży do nadania jej charakteru sanatoryjnego. W jednym z swoich przemówień wypowiada się.,, Należy dołożyć starań, aby rozszerzyć działalność kolonii leczniczej w Rabce, a to naprzód w ten sposób, aby dzieci skrofuliczne i zagrożone gruźlicą korzystały z niej przez 6 miesięcy, tj. od 1 maja do 31 października, a następnie, aby kolonia zamieniona została na sanatorium przez cały rok otwarte dla dzieci skrofulicznych i zagrożonych gruźlicą”.

Realizacja tych ambitnych na owe czasy zamierzeń następuje w r. 1889, w którym przy pomocy Towarzystwa Opieki Szpitalnej dla Dzieci w Krakowie zostaje otwarte nowo wybudowane sanatorium w Rabce, a wyrazem uznania za wzorowe kierownictwo szpitalem i lecznicą w Rabce jest przyznany w r. 1900 dyplom honorowy przez IX Zjazd Lekarzy i Przyrodników Polskich w Krakowie, na podstawie uchwały sędziów wystawy przyrodniczo-lekarskiej.

Wprowadzenie do programu leczenia dzieci zorganizowanych ćwiczeń ruchowych, szkolnej i pracy wychowawczej przy uwzględnieniu wiadomości z zakresu psychiki dziecka pozwala nazwać Jakubowskiego twórcą koncepcji leczenia kompleksowego, ściśle łączącej się z charakterem leczniczo-wychowawczym sanatorium. Pełna realizacja marzeń Jakubowskiego nie spełnia się za jego życia, przede wszystkim z powodu trudności finansowych, nie zostaną one też całkowicie zrealizowane w okresie międzywojennym. Pełne warunki rozwoju Rabki stworzyła dopiero społeczna Służba Zdrowia. Organizacja społecznego lecznictwa przeciwgrużliczego rozpoczęła się po wojnie w okresie dużej zachorowalności na gruźlicę, spowodowanej między innymi ciężkimi warunkami życia wojennego i powojennego.

Stan zakładów przeciwgruźliczych po woj nie 1 939/45 przedstawiał się rozpaczliwie, a stan łóżek zajętych przez chorych na gruźlicę wg Telatyckiego wynosił w dniu 1 kwietnia 1945r. 800. Z uruchomionych w okresie 17 miesięcy 9.209 łóżek przeciwgruźliczych 4.140 przeznaczonych zostaje dla dzieci.

Administracją łóżek dziecięcych zajmują się w owym czasie: Ministerstwo Zdrowia, ZUS, różne ministerstwa, samorządy PCK, fundacje, Liga Szkolna Przeciwgruźlicza itp. Z uruchomionych do dnia 1 września 1946r. zakładów dziecięcych, czynne są między innymi sanatoria: 400 łóżek w Sanatorium b. Skarbu Śląskiego w Istebnej, 60 łóżek w Sanatorium Zarządu Miejskiego w Łagiewnikach pod Łodzią, 100 łóżek Polsko-Szwedzkiego Sanatorium w Otwocku, 170 łóżek w Sanatorium w Jaworu, 250 łóżek w Sanatorium Fundacji U.J. w Zakopanem, a w Rabce 150 łóżek w Sanatorium Ministerstwa Komunikacji w budynku „Lotos” oraz 200 łóżek w Sanatorium Śląskiego Czerwonego Krzyża oraz sanatoria o charakterze kolonijnym w budynkach „Niemen”, „Stasin” i „Matusia” administrowanych przez Krakowski Okręg TPD.

Wzrastające zapotrzebowanie na miejsca dla dzieci chorych na gruźlicę sprawia, że w marcu 1946, wizytą w Rabce Ministra Zdrowia dr Litwina — rozpoczynają się rozmowy na temat utworzenia w Rabce dużego ośrodka leczenia gruźlicy dzieci. W dniu 11 lipca 1946 r. Rada Ministrów podejmuje uchwałę w sprawie „Zespołu Sanatoriów dla Dzieci Gruźliczych w Rabce” i zostaje powołany Międzyministerialny Komitet Organizacyjny pod przewodnictwem ówczesnego zastępcy Naczelnego Komisariatu do Spraw Wałki z Gruźlicą — dr Michała Telatyckiego. W skład Komitetu weszli przedstawiciele: Ministerstwa Zdrowia, Oświaty, Pracy i Opieki Społecznej, Obrony Narodowej, Komunikacji i Odbudowy. Komitet miał za zadanie zorganizowanie Państwowego Zespołu Dziecięcych Sanatoriów Przeciwgruźliczych w Rabce.

1 marca 1947r. powołano pierwszą Dyrekcję, a 10 czerwca 1947r. zostaje otwarte pierwsze sanatorium Zespołu w willi „Wiosna” (sanatorium obserwacyjne); 20 czerwca następne w budynku Oficerskiego Domu Wypoczynkowego. Data otwarcia pierwszego sanatorium zbiegła się z 60 rocznicą powstania w Rabce pierwszego w Polsce sanatorium przeciwgruźliczego dla dzieci. We wrześniu 1947r. przewodnictwo Komitetu obejmuje dr Henryk Rudziński, po odejściu dr Telatyckiego na stanowisko kierownika Kliniki A.M. w Gdańsku. Obok zakładów wchodzących w skład Zespołu, powstają w Rabce i inne sanatoria dla dzieci chorych na gruźlicę.

W miejsce dawnego (liczącego kilkadziesiąt łóżek) sanatorium Polskiego Czerwonego Krzyża zbudowano piękne, nowoczesne sanatorium (Dziecięcy Ośrodek Sanatoryjno-Prewentoryjny — ok. 800 łóżek) dla dzieci śląskich górników, które nazwano imieniem W. Pstrowskiego — od nazwiska śląskiego górnika pierwszego socjalistycznego bohatera pracy Ludowej Polski.

Istniejące na terenie Rabki od roku 1937 Dziecięce Sanatorium Rodziny Kolejowej oddano również na cele walki z gruźlicą dziecięcą (260 łóżek). Tak więc w pewnym okresie istniało w Rabce 2.855 łóżek przeznaczonych dla leczenia gruźlicy dziecięcej. W okresie 25—lecia odzyskało tutaj zdrowie ponad 120000 dzieci, chorych na gruźlicę, z terenu całej Polski.

Pierwszym dyrektorem Zespołu Sanatoriów Dziecięcych zostaje dr Stefan Tarnawski, powołany na to stanowisko 1 marca 1947r. Wkrótce, po uruchomieniu pierwszego sanatorium, nadchodzi sprzęt medyczny (aparatura rtg, elektrokardiograf, mikroskopy, sprzęt chirurgiczny itp.) ofiarowany przez organizację szwajcarską (Don Suisse) oraz dary Międzynarodowego Funduszu Pomocy Dzieciom (artykuły żywnościowe), zgłaszają się lekarze, pielęgniarki, pedagodzy i inny personel. Napływają coraz większe ilości zgłoszeń dzieci potrzebujących leczenia; wzmaga to inicjatywę i energię organizatorów.

Metody postępowania leczniczego zależały od postaci gruźlicy u dzieci kierowanych do Zespołu. Z biegiem lat zaczęto przyjmować wszystkie postacie gruźlicy. Wymagało to stworzenia odpowiedniej bazy laboratoryjnej, pozyskania nowej kadry lekarskiej i zespołu konsultantów. Dużo inicjatyw i posunięć organizacyjnych Ośrodek zawdzięcza w tym zakresie ówczesnemu v-dyrektorowi lecznictwa i późniejszemu dyrektorowi — dr M. Milewskiemu. Zorganizowano laboratorium bakteriologiczne, zakład radiologii i oddział chirurgii. Zasadniczy wkład w rozwój diagnostyki wniósł prof. Wit Maciej Rzepecki, który już 18 listopada 1947r. nawiązuje kontakt z dyrekcją Zespołu, proponując wykonywanie takich zabiegów diagnostycznych jak bronchoskopia, bronchografia oraz stosowanie na swoim oddziale różnych zabiegów z zakresu chirurgicznego leczenia gruźlicy płuc. Musi upłynąć jednak 5 lat, koniecznych do przełamania oporów tradycyjnego postępowania leczniczego. Dopiero w roku 1952 prof. Rzepecki i jego asystenci (dr Macheta, dr Drzewski) mogą wykonać w Rabce pierwsze przepalanie zrostów, bronchoskopię i bronchografię. W tym samym roku troje dzieci zostaje skierowanych na oddział prof. Rzepeckiego do Zakopanego w celu wykonania resekcji tkanki płucnej. Teraz już wszystko rozwija się łatwiej. Zwiększa się liczba zabiegów diagnostycznych oraz liczba przypadków poddanych leczeniu zabiegowemu.

W styczniu 1953r. prof. Rzepecki kieruje do Rabki dr Żuka na stanowisko ordynatora oddziału torakochirurgii dziecięcej. Od czerwca 1953 kierownictwo Zakładu Radiologii obejmuje dr Irena Rudnik. Przy współudziale dyr. Milewskiego i v-dyrektora d/s lecznictwa dr J. Rudnika, następuje we wrześniu 1955r. otwarcie nowego traktu operacyjnego, dostosowanego do dużej chirurgii. Poza odmą zewnątrzopłucną również resekcje tkanki płucnej wykonuje się już w Rabce. Wreszcie, od września 1956r., w związku z przejściem z Zakopanego do Rabki dr Tadeusza Rzepeckiego i dr Czesławy Grajewskiej, pracuje w Rabce stały zespół chirurgiczny, przygotowany do wykonywania wszystkich zabiegów torakochirurgicznych.

W związku z przekazaniem sanatorium chirurgicznego na szpital miejski, następuje wydzielenie oddziału torakochirurgii z pododdziałem otolaryngologii i umiejscowienie go w dobrze wyposażonym pawilonie, w ścisłym rejonie sanatoriów.

Rozwój oddziału chirurgicznego uwarunkowany był własnymi doświadczeniami z zakresu rentgenodiagnostyki, zwłaszcza tomografii węzłów i oskrzeli, bronchologii, dzięki szkoleniu prowadzonemu przez doc. Szpunara oraz badaniu specymenów przez doc. Bojową, dr Harazdę i dr Obrąpalską. Pomimo, że praca nasza w pierwszym okresie nie zawsze była systematyczna, można było zdobyć własne doświadczenie i opracować własne metody postępowania w różnych postaciach gruźlicy i różnych nieswoistych chorobach układu oddechowego u dzieci. Dotyczy to przede kim takich zagadnień jak patogeneza odwęzłowych zmian oskrzelowych i ich powikła pobieganie powstawaniu nieodwracalnych zmian w przebiegu epituberculosis, wskaz leczenia chirurgicznego gruźlicy dziecięce, powikłań, postępowania w rozstrzeniach o li oraz zagadnień readaptacji dzieci chorych.

Oczywiście rozwój lecznictwa uzależniony był od postawienia na właściwym poziomie diagnostyki. W zakresie badań radiologicznych zdjęcia zastąpiły prawie całkowicie świetlenia, ograniczając te ostatnie do uzasadnionych wskazań. Szeroko stosuje się badania warstwowe w obu projekcjach. Wypracowano własny podział umiejscowienia węzłów tchawiczo-oskrzelowych w zależności od możliwości uwidocznienia poszczególnych grup węzłowych na tomogramie oraz ewentualnej oceny zmian odwęzłowych w zasięgu widoczności bronchoskopowej. Badania radiologiczne uzupełniaja badania bronchologiczne (bronchoskopia, bronchografia i fotoendoskopia), które były przedmiotem licznych opracowań naukowych i w stosowaniu przeszkolono kilkudziesięciu lekarzy ftyzjopediatrów z terenu kraju. Do osiągnięć Zakładu Radiologii zaliczyć należy wprowadzenie do badań mediastinopneumogra metody zastosowanej po raz pierwszy w Pol w Ośrodku rabczańskim.

Współpraca klinicystów z radiologiem, bronchologiem, chirurgiem i histologiem pozwoliła na zebranie doświadczeń, jak i bardzo znacznego liczbowo materiału z zakresu wad rozwojowych oskrzeli i płuc, różnego typu guzów płuc i śródpiersia oraz rzadkich jednostek chorobowych układu oddechowego.

Odpowiednie warunki do pracy diagnostycznej zaistniały dopiero w roku 1962 w związku z otwarciem specjalnego pawilonu, w którym znalazły pomieszczenia laboratoria i pracownie: Zakład Radiologii, Pracownia Badań Czynnościowych Układu Oddechowo-Krążeniowego, Pracownia Elektrokardiografii, Laboratorium Bakteriologiczne, Analityczne i Biochemiczne, Pracownia Histopatologiczna, Zwierzętarnia i Pracownia Badań Eksperymentalnych. W pawilonie tym umiejscowiono również bibliotekę lekarską i salę zebrań (na 100 miejsc) szkoleniowych.

Osiągnięcia w zakresie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji różnych chorób układu oddechowego u dzieci oraz własny dorobek naukowy Ośrodka w tym zakresie, spowodował powstanie na bazie Ośrodka Zespołu Problemowego d/s gruźlicy dziecięcej (1.03.1963 r.), a następnie Kliniki Gruźlicy i Chorób Płuc Dzieci (1.09.1966 r.) Instytutu Gruźlicy i Zakładu Patofizjologii Układu Oddychania Dziecka Instytutu Matki i Dziecka (1.03.1968 r.). Powołano również na bazie Ośrodka Pracownię Techniki Statystycznej Zakładu Epidemiologii oraz Ośrodek Szkoleniowy w zakresie pneumonologii dziecięcej — Instytutu Gruźlicy.

Powołanie w/w jednostek organizacyjnych Instytutów Naukowo-Badawczych ożywiło nie tylko działalność naukowo-dydaktyczną Ośrodka ale spowodowało coraz wszechstronniejsze oddziaływanie Ośrodka na różne instytucje w kraju, zajmujące się pneumonologią dziecięcą.

W okresie 25-lecia, pracownicy Ośrodka opublikowali 308 prac w czasopismach krajowych i zagranicznych. Do najistotniejszych należały publikacje z zakresu: patogenezy gruźlicy u dzieci, unowocześnienia diagnostyki tuberkulinowej, wrażliwości swoistej i nieswoistej na tuberkulinę i senzytyny, oceny czynności procesu gruźliczego u dzieci, znaczenia bronchologii w diagnostyce i leczeniu różnych chorób układu oddechowego u dzieci oraz prace dotyczące wskazań i wyników leczenia chirurgicznego. Niemały jest również dorobek lekarzy i mgr wychowania fizycznego w wypracowaniu oryginalnych metod postępowania rehabilitacyjnego w przewlekłych chorobach układu oddechowego u dzieci, jak i w zastosowaniu urządzeń rehabilitacyjnych własnego pomysłu. Obok publikacji w czasopismach fachowych, ukazało się szereg rozdziałów w podręcznikach dla studentów i lekarzy oraz 2 pozycje podręcznikowe (PZWL), oparte wyłącznie o doświadczenia rabczańskie: „Zmiany odwęzłowe w gruźlicy węzłów tchawiczo-oskrzelowych u dzieci” i „Przewlekłe choroby układu oddechowego u dzieci”. Pracownicy brali i biorą udział w badaniach międzynarodowych: nad wrażliwością populacji dziecięcej na tuberkulinę i senzytyny (przy współpracy z Międzynarodową Unią Przeciwgruźliczą) oraz nad korelacją częstości występowania przewlekłych zapaleń oskrzeli u dzieci ze stopniem zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego (przy współpracy z Biurem Regionalnym Światowej Organizacji Zdrowia).

Ośrodek był inicjatorem i organizatorem Czechosłowacko-Polskich Sympozjów Pneumonologii Dziecięcej. Od roku 1956 odbyło się 8 takich Sympozjów. Z upływem lat liczba uczestników, a zwłaszcza przedstawicieli różnych krajów socjalistycznych stale się zwiększała, przyczyniając się do postępu w zwalczaniu gruźlicy i nieswoistych chorób układu oddechowego u dzieci w krajach socjalistycznych.

Ośrodek był również organizatorem sympozjów międzynarodowych: w roku 1967 odbyło się w Rabce Międzynarodowe Sympozjum na temat niepowodzeń w walce z gruźlicą dziecięcą, organizowane przy współpracy z Centre Internationale d”Enfance w Paryżu, w roku 1970 — Międzynarodowe Sympozjum na temat fizjologii oddychania u dzieci zdrowych i patofizjologii zespołu astmatycznego, organizowane przy współpracy z European Society for Clinical Respiratory Physiology.

Ośrodek prowadzi ścisłą współpracę badawczą w określonych tematach, z zakresu pneumonologii dziecięcej, z Zakładem Pneumonologu Dziecięcej w Śumperku — ĆSŚR (Kierownik Doc V. Vojtek), z Szpitalem Chorób Płuc Dzieci w Belgradzie (Kierownik Dr V. Pesić), z Kliniką Pediatryczną Akademii Medycznej w Dreźnie (Kierownik Prof. Dr H. J. Dietzsch) i ostatnio z Kliniką Pediatryczną Akademii Medycznej w Magdeburgu (Kierownik Prof. Dr K. Nissler i Doc. W. Thal).

Zasadnicza tematyka naukowa prowadzona jest w ramach Planu Naukowego Instytutu Gruźlicy i Instytutu Matki i Dziecka, w 3 tematach resortowych w tzw. pełnych cyklach rozwojowych (w tym 43 zadania odcinkowe) oraz w 2 tematach wewnętrznych Instytutu Gruźlicy (w tym 12 zadań odcinkowych). Tematyka dotyczy: Rozpoznawania, leczenia, losów odległych gruźlicy układu oddechowego i gruźlicy pozapłucnej u dzieci; Oskrzeli w przebiegu chorób płuc u dzieci — diagnostyka, leczenie zachowawcze i chirurgiczne: Powiązania częstości występowania przewlekłych zapaleń oskrzeli u dzieci ze stopniem zanieczyszczenia atmosferycznego: Badań nad unowocześnieniem metod zapobiegania, rozpoznawania, leczenia i rehabilitacji niektórych chorół układu oddechowego u dzieci (z uwzględnieniem dychawicy oskrzelowej); Badań wskaźników wentylacji płuc i wymiany gazowej u dzieci zdrowych i w niektórych stanach chorobowych układu oddechowego: Badań nad unowocześnieniem metod zapobiegania, rozpoznawania, leczenia i rehabilitacji niektórych ostrych chorób układu oddechowego u dzieci.

Z działalności szkoleniowej i dydaktycznej na podkreślenie zasługuje fakt, że 55 lekarzy Ośrodka zakończyło specjalizację w różnych dziedzinach medycyny; część tych lekarzy pełni odpowiedzialne funkcje ordynatorów i dyrektorów. 2 pracowników uzyskało stopień doktora habilitowanego, a 12 pracowników — stopień naukowy doktora. Na różnego typu kursach, organizowanych w ramach Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego przeszkolono 773 lekarzy z terenu całego kraju, a 193 lekarzy z terenu całego kraju i zagranicy oraz 347 innych pracowników służby zdrowia i studentów odbyło przeszkolenie indywidualne. Poza tym w Ośrodku przeszkolono w zakresie diagnostyki tuberkulinowej 166 pielęgniarek, a pielęgniarka standardowa na kraj w zakresie wykonawstwa i interpretacji odczynów tuberkulinowych systematycznie prowadzi kontrolę i standaryzację odpowiednich pielęgniarek dla poszczególnych województw.

Pracownicy mają do dyspozycji Bibliotekę Lekarską, której księgozbiór liczy 7.100 tomów i 98 tytułów czasopism (w tym 38 zagranicznych) oraz Bibliotekę Pedagogiczną, której księgozbiór liczy ponad 23.000 tomów i 73 tytuły czasopism.

    Ośrodek aktywnie uczestniczył w unowocześnianiu metod walki z gruźlicą w Polsce. Był współorganizatorem i gospodarzem ogólnokrajowych konferencji aktywu ftyzjatrycznego. Pierwsza konferencja z udziałem 22 lekarzy, z V-Ministrem Zdrowia — Dr D. Bednarskim na czele, odbyła się w Rabce w okresie od 27 do 29.08.1962 r., następna w dniach 5—9.01.1965 (z udziałem 109 lekarzy z Ministrem Zdrowia — Dr J. Sztachelskim), 27—28.10.1967 (z udziałem 104 lekarzy i V-Ministra — Prof. Dr J. Kostrzewskiego) oraz w dniach 27—29.04. 1970 (z udziałem 116 lekarzy i Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej — Prof. Dr J. Kostrzewskiego).

Konferencje te przyczyniły się w wybitny sposób do nadania priorytetu epidemiologicznego walce z gruźlicą i unowocześnienia metod rozpoznawania, leczenia i rehabilitacji oraz poprawy organizacji jednostek służby zdrowia zajmujących się gruźlicą i pneumonologią. Skoordynowanie działalności placówek lecznictwa dziecięcego oraz systematyczne szkolenie przyczyniło się do wyraźnego zmniejszenia zachorowalności populacji dziecięcej na różne postacie gruźlicy, wyrażające się spadkiem wskaźnika nowych zachorowań u dzieci z 142,2/ /100.000 w roku 1962 do około 10,0/100.000 w roku 1972. Ta zmiana sytuacji epidemiologicznej gruźlicy wieku rozwojowego spowodowała w konsekwencji konieczność zainteresowania zakładów lecznictwa przeciwgruźliczego — problematyką nieswoistych chorób układu oddechowego. W roku 1971 zakłady te leczą już 70,6°/o dzieci z chorobami o innej etiologii niż gruźlica.

Ścisłe powiązanie przyczynowe przewlekłych chorób układu oddechowego z przebytymi ostrymi zakażeniami we wczesnym dzieciństwie wymaga odpowiedniej organizacji postępowania profilaktyczno-leczniczo-rehabilitacyjnego. W celu wypracowania odpowiednich metod, z dniem 1.07.1971r., w ramach rabczańskiego Zakładu Patofizjologii Układu Oddychania Dziecka Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, powołano na bazie Szpitala im. Narutowicza w Krakowie — Pracownię Profilaktyki Ostrych Chorób Płuc Dzieci, pod kierownictwem doc. dr med. hab. M. Hanickiej.

Rozwój lecznictwa i osiągnięcia naukowe były możliwe dzięki doskonaleniu pracy poszczególnych laboratoriów i pracowni. Ogółem wykonano różnego typu badań:

w pracowni analitycznej — 1.167.683, w pracowni bakteriologii 1.040.813, w zakładzie radiologii — 4J7.131, w pracowni fizjopatologii oddychania — 38.722, w pracowni bronchologicznej — 32.387 (w tym 20.724 bronchoskopii i 11.663 bronchografii), w pracowni testów skórnych — 57.004. W latach 1963—1972 wykonano ogółem 3.200.000 różnego typu zabiegów pielęgniarskich i rehabilitacyjnych.

W oddziale torakochirurgicznym wykonano ponad 2.100 dużych zabiegów chirurgicznych, w tym ponad 1.200 resekcji tkanki płucnej z różnych wskazań.

Zmiana sytuacji epidemiologicznej gruźlicy dziecięcej wywiera również wpływ na strukturę Ośrodka i jego oddziałów. W okresie od 1947 do 1972 roku wypisano z Ośrodka 90.574 dzieci. Podczas gdy w roku 1957 odsetek dzieci z nieswoistymi chorobami układu oddechowego wynosił 0,9 — to w roku 1972 wynosi on już 94. Wyodrębnienie pierwszego oddziału chorób oskrzeli (pierwszego w kraju; ordynator dr L. Dudkowski) następuje w roku 1962, a następne oddziały zmieniają profil leczniczy w zależności od potrzeb, ze szczególnym uwzględnieniem rzadkich i najcięższych postaci chorobowych układu oddechowego u dzieci (np. postać płucna mukowiscydozy, zmiany rozsiane w płucach o różnej etiologii, wady rozwojowe, nowotwory, niewydolność krążeniowo-oddechowa itd.). Liczba łóżek wynosiła w roku 1947 .— 464, w roku 1954 — 1.740, a z dniem 31.12.1972 — 805.

Ścisłe powiązanie pracowników pionu lekarskiego, pielęgniarskiego, wychowawców i nauczycieli, pozwała na stworzenie atmosfery w zakładzie, tworzącej pojęcia współdziałania kompleksowego w leczeniu chorego dziecka. Organizowanie zajęć pozalekcyjnych w sposób umożliwiający, do pewnego stopnia, uzupełnienie programu szkolnego, doprowadziło do tego, że dzieci nie klasyfikowane i nie promowane stanowiły mały odsetek wśród leczonych dzieci. Kontynuacją naszych poglądów jest stworzenie warunków szkolenia o typie rozbudzającym zainteresowania i specyficzne uzdolnienia dziecka w szkole readaptacyjnej, której budowę zakończono 1.09.1969; szkoła została Pomnikiem Tysiąclecia. Uzupełnieniem działalności lekarsko-wychowawczej jest szeroko stosowana gimnastyka lecznicza oraz opracowanie postępowania leczniczego dla dzieci po ich wypisaniu do domu.

Ośrodek posiada własne zaplecze gospodarcze (centralna kotłownia, pralnia, magazyny, garaże), brygadę remontowo-budowlaną, gospodarstwo rolne, klub pracowników służby zdrowia i internat dla lekarzy oraz personelu średniego, szkolącego się w Ośrodku.

Poszczególne jednostki Ośrodka (poza szkołą) mieszczą się w starych potrzeby służby zdrowia; kierownictwo Ośrodka rozpoczęło usilne starania i przygotowania do nowych inwestycji, koniecznych dla zaspokojenia potrzeb ogólnokrajowych: Zakładu Chorób Układu Oddechowego dla dzieci w wieku niemowlęcym i Zakładu dla dzieci wiejskich, pawilonu rehabilitacji leczniczej oraz pawilonu socjalnego dla pracowników.

Codzienna praca Ośrodka w minionym 25-leciu nie była łatwa; nie zawsze spotykaliśmy się ze zrozumieniem, zwłaszcza w Rabce. Największe zadowolenie wszystkich pracowników to uśmiech dziecka i uzyskiwane wyniki leczenia. Pięknym akcentem wdzięczności naszych pacjentów, było zorganizowanie w Dniu Dziecka, w r. 1971, z inicjatywy byłych pacjentów operowanych w latach 1952— 1960, spotkania z lekarzami i personelem pielęgniarsko-pedagogicznym. 40 osób, u których w dzieciństwie wykonano resekcję tkanki płucnej o różnej rozległości założyło Klub — byłych pacjentów; są to obecnie dorośli pracownicy zatrudnieni w różnych działach gospodarki, studenci, inżynierowie, lekarze itp.

W dniu 25 sierpnia 1969 roku, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie przyznało Dziecięcemu Ośrodkowi Chorób Płuc Złotą Odznakę za Zasługi dla Ziemi Krakowskiej „W uznaniu wybitnych osiągnięć w dziedzinie ochrony zdrowia dziecka”.

Akcentem kończącym pierwsze 25-lecie działalności w ramach socjalistycznej Służby Zdrowia była uroczystość nadania szkole rehabilitacyjnej imienia Prof. Dr M. Jakubowskiego — twórcy lecznictwa sanatoryjnego dzieci w Rabce. Uroczystość ta zbiegła się z 80-tą rocznicą powstania pierwszego sanatorium dla dzieci w Rabce i Polsce. Nie sposób wymienić wszystkich, którzy w tym okresie udzielali rad i wskazówek, wywierających wpływ na rozwój Ośrodka. Nazwiska, które na zawsze związane zostały z działalnością zakładu, to: Prof. Hornung, Dr Iwaszkiewicz, Doc. Matuszewski, Dr Mulak, Dr Wójcik, Mgr Śmierzyński, Prof. Bożkowa, Doc. Juchniewicz, Doc. Leowski oraz nasi dawni konsultanci i pracownicy: Dr Paryski, Dr Barta, Prof. Halikowski, Prof. Przetacznikowa, Doc. Szpunar i wielu innych. Korzystaliśmy również z doświadczenia wielu wybitnych pediatrów i pneumonologów z różnych krajów, którzy wizytowali nasz Ośrodek: Prof. Debr, Prof. Fanconi, Prof. Gerbeaux, Prof. Gerner-Rieux, Prof. Górgenyi-Góttche, Doc. Vojtek i inni.

W następnym 25-leciu będziemy nie tylko dążyć do tego, by naszym małym pacjentom zapewnić warunki jak najbardziej zbliżone domowych i odpowiedni poziom diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, ale będziemy również starać się wnosić wkład w rozwój pneumonologii dziecięcej.